HISTORICAL BUILDINGS

Card image cap

ՋՐԱՆՑՔ ԴԱԼՄԱՅԻ


764-735 BC


State index: 1.3.19


Renovated in 1815

The canal was constructed during the Kingdom of Van in the 8th century BC to irrigate the gardens surrounding the city of Teishebaini (Red Hill). However, its operation ceased as a result of disruptions during the Middle Ages. In 1815, Husein Ghuli Khan, the last Persian sardar of Yerevan, commissioned the repair of the canal and integrated it into the overall irrigation system.

A tale has been preserved  regarding Dalma, shedding light on the origin of its name. According to the story, Hussein Guli Khan summoned all the skilled craftsmen in the Khanate and instructed them to find the well of the old canal.Despite their efforts, they were unsuccessful. In frustration, the Khan ordered to behead all those craftsmen. Subsequently, he called upon craftsmen from Maku, Tabriz, and Isfahan. These skilled artisans discovered traces of the ancient canal, worked tirelessly day and night, and successfully opened and cleaned the sealed well while reconstructing the damaged sections. The canal was named “Dalma” (“Deolme”), which means “excavated, pierced”.

The canal originates from the right side of the Hrazdan River, located 1 km downstream from the “Kanaker” hydroelectric power station. It shares the same catchment area as the Mamri Canal. It also passes through Ajapnyak and Malatia-Sebastia administrative districts, providing irrigation, particularly to the vineyards in Dalma, Sebastia, Malatia, and the starting point of the Etchmiadzin highway. A part of the road traverses through rock-hewn tunnels, with the shortest tunnel measuring 27 meters in length, while the largest one (situated near the Great Bridge of Hrazdan) spans 440 meters in length. In earlier times, the rock-cut section featured wells positioned every 20 meters vertically to facilitate the removal of blockages and the cleaning of the canal. Currently, those wells are closed, and a highway spans over them. The canal has a length of 8.5 km with a capacity of 0.8 liters per second. Presently, only the 5.1 km section is in operation. The width and height of the tunnels vary in different sections, ranging from 1 to 4.5 meters.

In 1923 and 1930-1938 the canal was repaired. From 1933 to 1947, the Sebastia branch of the canal was extended with the aim of appropriating new lands in the Shahumyan region. In 1955 the highway and the tram line leading to Shahumyan and Davtashen districts were passed over the tunnel.


In the early 1960s, certain sections of the canal were reinforced with concrete to prevent potential collapses.

The Dalma canal stands as one of the ancient components of the irrigation network in the Ararat valley, providing evidence of the advanced level of water infrastructure development during the Kingdom of Van.

“Scientific Research Center of Historical and Cultural Heritage SNCO

Yerevan Municipality


On the right bank of the Hrazdan River

OTHER PLACES

Card image cap
Պետ. ցուցիչ` 1.6.178.4.3 Ճարտարապետ՝ Բորիս Մեհրաբյան Նախկինում՝ ԱՕԿՍ-Ի ՇԵՆՔ Գտնվում է Աբովյան փողոցում: Երևանում մշտապես գործող մասնավոր վիրաբուժարանի ղեկավար բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը 1915 թ. հողատարածքը ձեռք է բերել Հուսեին բեկ Միրզաբեկովից։ Երկհարկ շենքը կառուցված է տուֆից և ծածկված է թիթեղյա տանիքով։ Գլխավոր մասնաշենքում տեղակայված էր 2 բնակարան։ Բակի կողմից առկա էին նկուղ և 9 սենյակ՝ յուրաքանչյուր հարկում։ Շենքը հիշատակվել է նաև որպես զինվորական հիվանդանոց։ Մինչև 1923 թ. շենքի առաջին հարկում գործել է Երևանի առաջին մասնավոր վիրաբուժական հիվանդանոցը՝ 10 մահճակալով։ Գործել են երկու բաժանմունք՝ վիրաբուժական և ակնաբուժական։ Երկրորդ հարկում բնակվել է բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը։ 1923 թ. շենքը պետականացվել է։ Այնուհետև 1923–1944 թթ. այստեղ տեղակայվել է Հայաստանում առաջին Տրոպիկական ինստիտուտը, որը հայտնի էր նաև որպես «Մալարիայի հիվանդանոց»։ 1944 թվականից շենքում գործել է Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունը (ԱՕԿՍ)։ 1960-ականներին այստեղ տեղակայվել է նաև Հայկական ԽՍՀ Արտաքին գործերի նախարարության գրասենյակը։ 1950-ական թվականներին շենքի հետնամասում կառուցվել է կցակառույց։ 1990 թ. ԱՕԿՍ-ի շենքը վերանորոգվել է, իսկ 2001 թ.՝ սեփականաշնորհվել։ 2011 թ. կցակառույցը օտարվել է, և 2012 թ. քանդվել՝ դրա տեղում կառուցվել է «Իբիս Երևան» հյուրանոցը։ 1996 թվականից շենքի մի մասում գործել է «Թիֆլիս» սրճարանը։ Շենքը երկհարկ է՝ նկուղով և ունի հատակագծային բարդ կառուցվածք՝ պայմանավորված տեղադրությամբ։ Հիմնական մասնաշենքը փոքր-ինչ ներս է ընկած (ճակատի ընդհանուր երկարությունը փողոցի ուղղությամբ 26 մ է, լայնությունը՝ առանց պատշգամբների՝ 18 մ)։ Սրան հատում են երկու կողաթևերը (ռիզոլիտները)։ Աջ կողաթևում, շենքի լայնական առանցքով, տեղադրված են նախասրահը և սանդղավանդակը։ Առաջինը ներքևի հարկում կապված է լայնական միջանցքի հետ, որը միացնում է սենյակների երկու շարքը։ Վերին հարկում սենյակների շարքը ուղղված է դեպի հարավ-արևելք (փողոց), սենյակների մակերեսներն են՝ 53 քմ և 38,7 քմ, առաստաղի բարձրությունը՝ 4,6 մ։ Դեպի հարավ-արևելք են ուղղված նաև երեք կոնսոլային պատշգամբները։ Սենյակների երկրորդ շարքը ուղղված է դեպի հյուսիս-արևմուտք (ներքին բակային տարածություն)։ Սենյակները ունեն ուղղանկյուն հատակագիծ և կապվում են բակի կողմի պատշգամբների հետ։ Հիմնական ծավալին կից, անկանոն անկյան տակ՝ նրբանցքի ուղղությամբ, կառուցված են օժանդակ սենյակներ։ Շենքի դռների և պատուհանների բացվածքների ճարտարապետական-գեղարվեստական մշակումը յուրօրինակ է։ Հարկերի բացվածքները ձևավորված են ուղղանկյուն և պայտաձև կամարների համադրությամբ։ Կողմերում դրանք ընդգծված են հոնիական սյուներով, իսկ բարավորները՝ փականաքարերով և գնդիկավոր զարդաքանդակներով։ Ճակատների գեղարվեստական հարդարանքն են կազմում ծեփապատ, ցանցկեն քարե զարդաքանդակներով պանելները, միջհարկային գոտու կրկնվող հյուսքը և այլ դեկորատիվ տարրեր։ Կառուցվածքային համակարգում օգտագործված են տուֆից միդիս շարվածքով կրող պատեր։ Փողոցի կողմի ճակատները շարված են երևանյան սրբատաշ սև տուֆից։ Ծածկերը հարթ են՝ փայտե հեծաններով։ Տանիքը բազմաթեք է՝ երկու գմբեթային տարրերով։ Պատշգամբները քարից են, բակայինները՝ փայտից։ Նախասրահի հատակը խճանկարային է։